Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

ODMIANY NORDYCKIE LUB SKANDYNAWSKIE

Pod koniec okresu pierwotnonordyckiego i w ciągu okresu Wikingów liczba głosek pnia nordyckiego lub skandynawskiego sięgała od 30 do 40, wobec czego nie można już było adekwatnie przedstawić wszystkich głosek za pomocą runów. Rzecz dziwna, analogiczny rozwój lingwistyczny języków skandynawskich i języka staroangielskiego wywołał wręcz odwrotne skutki. Jak już wspomnieliśmy, liczba runów anglosaskich wzrosła do 28 lub 33, tymczasem system skandynawski zredukowano do 16 liter. Dwadzieścia cztery litery nie mogły, oczywiście, przedstawiać 30 czy 40 głosek, weszło zatem w zwyczaj przedstawianie różnych głosek za pomocą tego samego runu. I tak, na przykład, tego samego znaku używano na oznaczenie spółgłoski bezdźwięcznej i odpowiadającej jej spółgłoski dźwięcznej (k i g t i d).

Samogłoski były równie wieloznaczne jak spółgłoski: a mogło przedstawiać także krótkie lub długie ae i o; i używano także na oznaczenie krótkiego i długiego e, ae i oe; u również na oznaczenie w oraz krótkiego lub długiego o, oe i j; au także na oznaczenie krótkich lub długich o albo oe; i na oznaczenie j; o występowało niekiedy zamiast w, w zamiast u. Runy podwojone rzadko wyrażano jako takie. Zamiast podwojenia mógł występować pojedynczy run, nawet jeśli w grę wchodziły znaki należące do dwóch oddzielnych wyrazów. Czasami, kiedy wyraz kończył się dwoma runami, a następny wyraz zaczynał się od tych samych dwóch runów, pisano je tylko raz. Run oznaczający n opuszczano często przed spółgłoską, zwłaszcza po nosowym a (francuska głoska ori); w podobny sposób częstokroć opuszczano m. Na początku okresu Wikingów pewne runy zaczęły wychodzić z użycia, chaos panujący w zakresie pisowni pozwalał bowiem przedstawiać za pomocą jednego runu kilka głosek mniej lub bardziej pokrewnych.

W rezultacie około 800 roku wszedł w użycie system zredukowany do 16 runów. Pojawia się on najpierw w inskrypcjach duńskich, występuje także w Codex Leidensis. Ten skrócony system można podzielić na dwie główne odmiany: duńsą (używaną również w Szwecji południowo-zachodniej) i szwedzko-norweską. W Szwecji i w Norwegii system ten pojawia się pod koniec IX wieku.

Najważniejszym jego przedstawicielem na tym terenie jest forma ostergotyjska, a mianowicie pismo inskrypcji z Rok, w Oster-gótlandzie w Szwecji. Stosunkowo niewiele zabytków wyciętych jest w szwedzko-norweskim krótkim systemie runicznym. Odmiana duńska różni się od szwedzko-norweskiej przede wszystkim kształtami liter h, n, a, s, b, m i R. W Norwegii pojawia się w XI wieku osobliwa mieszanka odmian szwedzko-norweskiej i duńskiej.

RUNY HELSINGSKIE

Drugą cechą tego skróconego systemu jest uproszczenie wielu liter, zwłaszcza w odmianie szwedzko-norweskiej, w której litery stopniowo redukowano, aż pismo stało się czymś w rodzaju stenografii. Odmianę tę nazywamy runami helsingskimi. Zdaniem- niektórych uczonych (na przykład O. von Friesena), wynaleziono je prawdopodobnie w okolicy jeziora Melar, ale występują głównie na kamieniach odkrytych na terenie Helsinglandu. Zabytki te są datowane na XI wiek.

RUNY MAŃSKIE

Mański system runiczny jest odmianą skróconego systemu szwedzko--norweskiego. Pismo niemal 30 inskrypcji znalezionych na wyspie Mań jest zbliżone przede wszystkim do formy óstergótyjskiej. Wielu uczonych sądzi w związku z tym, że pochodzi ono od skróconego systemu szwedzkiego. Zdaniem E. V. Gordona, jest to chyba niemożliwe. "Celtycko-skan-dynawscy mieszkańcy wyspy Mań byli pochodzenia norweskiego. Trudno zarazem przypuszczać, żeby na zachodzie żyło wielu Szwedów. Bardziej prawdopodobne jest, że inskrypcje z Mań są świadectwem wczesnej tradycji norweskiej" (Gordon).

Należy jednak uwzględnić fakt, że najwcześniejszy skrócony system norweski był podobny do systemu szwedzkiego oraz że system mański z wieków XI i XII, w postaci reprezentowanej przez kamień z Kirk Michael (około 1100 roku) i inne zabytki, zdaje się wiązać z tym skróconym systemem wczesnonorweskim. Dlatego też mańskie pismo runiczne można uznać za odmianę obu systemów, zarówno szwedzkiego, jak i norweskiego. Dopiero w późniejszym stadium, to jest w ciągu XI i XII wieku, skrócony system norweski uległ silnemu wpływowi typu duńskiego i wykształcił pewne cechy odrębne, dzięki którym zaczął się różnić od systemu szwedzkiego.

System mański można podzielić na dwie główne podgrupy różniące się między sobą użyciem czwartego runu, który w pewnych inskrypcjach przedstawia unosowione a, w innych zaś o. Cechą charakterystyczną runów mańskich jest brak szesnastego runu skandynawskiego.

Tekst pochodzi z książki pt."Alfabet, czyli klucz do dziejów"